Phát triển cây giống năng suất cao từ Công nghệ nuôi cấy mô thực vật

Nuôi cấy mô có lẽ đã không mấy xa lạ với người làm nông nghiệp, thậm chí nhiều người còn xem đó như “chìa khóa làm giàu”. https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-song-hy-cay-mo/ Người dân Lâm Đồng đã quá quen thuộc với giống dâu tây, khoai tây hoặc cà chua cấy mô. Nông dân khu vực Tây Bắc chẳng phải đã vượt khó làm giàu ngoạn mục nhờ dược liệu cấy mô (đinh lăng, tam thất, sâm…). Người dân miền sông nước Tây Nam Bộ đã sẵn sàng chuyển đổi một diện tích lớn trồng cây hoa màu và ăn trái cây từ những giống truyền thống thành cây giống cấy mô (hoa lan, chuối cấy mô, thanh long cấy mô, khoai lang cấy mô…).

Nhờ hiệu quả tối ưu mà công nghệ này gây tiếng tăm rộng khắp nên hầu hết nhà nông nào cũng nắm rõ được những ưu điểm vượt trội khi sử dụng cây giống cấy mô. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều chủ đề liên quan đến công nghệ nuôi cấy cây giống cấy mô mà bất kỳ nhà sản xuất nông nghiệp nào cũng cần hiểu thêm.

Công nghệ nuôi cấy mô thực vật

Lịch sử nuôi cấy mô tế bào thực vật

Lịch sử nuôi cấy mô và tế bào được bắt đầu từ năm 1902, khi nhà sinh lý thực vật người Đức Gottlieb Haberlandt là người đầu tiên dựa trên thuyết tế bào của Schleiden và Schwann đã đề xuất phương pháp nuôi cấy tế bào thực vật được công bố trong bài báo nhan đề “Những thực nghiệm nuôi cấy tế bào thực vật tách biệt”.. Công trình nuôi cấy thành công rễ cà chua trên môi trường lỏng chứa muối khoáng, glucose, dịch chiết nấm men của White (1934) đã khởi đầu cho sự phát triển của nuôi cấy mô thực vật.

Ở Việt Nam, công nghệ nuôi cấy mô được khẳng định qua thành công của công trình nuôi cấy bao phấn lúa và thuốc lá được thực hiện vào năm 1978.

Xem thêm: https://vigen.vn/dua-lai-pb121-cay-mo/

Nuôi cấy mô tế bào thực vật là gì?

Nuôi cấy mô tế bào là tách rời tế bào thực vật trong môi trường dinh dưỡng tựa như cơ thể sống, giúp tế bào phân chia, biệt hóa thành mô, cơ quan, tăng trưởng thành cây hoàn thiện. Những kỹ thuật này dùng để nuôi cấy những tế bào, mô hay những cơ quan thực vật trong điều kiện vô trùng.

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật là gì?

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật hay nhân giống in vitro hay nuôi cấy mô đều là các thuật ngữ miêu tả những cách thức nuôi cấy những bộ phận thực vật trong ống nghiệm cùng môi trường và điều kiện vô trùng. Môi trường trong ống nghiệm có chứa những thành phần dinh dưỡng như muối khoáng, vitamin, những hormone sinh trưởng và đường.

Công cụ dùng trong quá trình nuôi cấy mô tế bào thực vật

Để nuôi được mô tế bào thực vật thì đòi hỏi phải có phòng nuôi cấy với điều kiện môi trường vô trùng và một vài điều điện thiết yếu theo mỗi giống cây giống khác nhau.

Phòng nuôi cấy mô cần có tủ cấy và một vài dụng cụ thủy tinh như: Ống đong, pipet, bình tam giác, cốc thí nghiệm, ống nghiệm, lọ thủy tinh, phễu, bình đun môi trường.

Công cụ sử dụng trong nuôi cấy gồm có: Dao, kéo, phanh, đĩa cấy, … https://vigen.vn/ Hết thảy đều làm từ thép không gỉ, chiều dài tùy vào độ dài của bình và ống nghiệm nuôi cấy. Những công cụ được khử trùng bằng nồi hấp tiệt trùng hay đốt nóng kỹ trước lúc sử dụng.

Mọi công cụ dùng trong nuôi cấy mô tế bào thực vật phải đảm bảo đạt tiêu chuẩn, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Kỹ sư 9X “bỏ phố về quê” với dự án cây giống cấy mô (15/7/2024)

Nuôi cấy mô là phương pháp giúp nhân nhanh số lượng lớn giống cây trồng mà đảm bảo cây sạch bệnh, giữ được tính trạng tốt của cây bố mẹ. https://vigen.vn/cay-giong-cong-nghe-cao-vigen/ Phương pháp này giúp hạn chế sự phụ thuộc vào điều kiện thời tiết bên ngoài, giúp nhà vườn chủ động nguồn giống mọi lúc mọi nơi, hạn chế rủi ro do biến đổi khí hậu thời tiết mang lại. Tại Đồng Tháp, việc nghiên cứu cây cấy mô cũng đã được phát triển vài năm gần đây. Trong đó có phòng cấy mô giống cây trồng của kỹ sư 9x Nguyễn Phượng Hằng tại huyện Lấp Vò, với ước muốn mang lại cây sạch bệnh cho nông dân.

Ngoài các yếu tố như điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng, kỹ thuật chăm sóc… thì cây giống tốt đóng vai trò quyết định đối với chất lượng nông sản. Tuy nhiên, trải qua quá trình nhân giống nhiều lần, cây có thể bị thoái hóa, mất đi những đặc tính ban đầu. Chính vì vậy, nuôi cấy mô là giải pháp giúp nhân nhanh số lượng lớn giống cây trồng, đảm bảo cây sạch bệnh, giữ được tính trạng tốt của cây bố mẹ. Phương pháp này đang được Cơ sở cây giống cấy mô HF (xã Long Hưng B, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp) triển khai hiệu quả trong thời gian qua.

Hiện nay, đa số các loại cây ăn trái được nhân giống bằng các phương pháp truyền thống như chiết cành, ươm cây con từ hạt, ghép mắc… tuy nhiên những phương pháp này sẽ khó tạo ra những giống cây trồng sạch bệnh, không có độ đồng đều và không giữ được đặc tính di truyền của cây mẹ. Luôn đau đáu với điều này, kỹ sư trẻ Nguyễn Phượng Hằng, sinh năm 1992 đã từ bỏ công việc với mức lương ổn định ở phòng thí nghiệm nuôi cấy mô tại Đồng Nai để trở về quê nhà Đồng Tháp khởi nghiệp. Ước mơ của cô kỹ sư trẻ là làm sao có được thật nhiều cây giống tốt cung cấp cho bà con nông dân quê mình. “Đối với cây ngoài môi trường, qua quá trình nhân giống nhiều lần thì có thể thoái hóa, mất đi đặc tính ban đầu. Hoặc qua lai tạo, thụ phấn thì đặc tính ban đầu cũng dần mất đi. Mình dựa vào phương pháp nuôi cấy mô phục tráng lại đặc tính tốt của cây; tạo được cây con sạch bệnh, khỏe mạnh. Khi đó, cây đủ sức chống chịu ngoài môi trường tự nhiên; đồng thời phát triển nhanh chóng”.

Cơ sở cây giống cấy mô HF ra đời từ đó với biết bao kỳ vọng của cô kỹ sư trẻ và những người bạn đồng hành. Giống cây đầu tiên cơ sở nghiên cứu đó là cây chuối bởi nó dễ nhân giống hơn những loại cây khác và tỷ lệ thành công lên đến 80%. Giống chuối được sản xuất bằng phương pháp cấy mô giúp khắc phục những hạn chế của việc trồng theo cách truyền thống (tách cây giống từ cây mẹ) như dễ nhiễm nấm, vàng lá và thối củ, giảm năng suất, chết cây.

Xem thêm: https://vigen.vn/dua-dua-cay-mo/

Với đội ngũ nhân sự trẻ, trình độ cao và một niềm đam mê cháy bỏng, Cơ sở cây giống cấy mô HF đã có nhiều tiến bộ vượt bậc trong nghiên cứu, phục tráng và cho ra đời cây giống khoẻ mạnh cung cấp cho bà con nông dân trong khu vực và cả nước. Những cây giống chuối già nam mỹ, chuối sáp, chuối cau… được cấy mô khắc phục hoàn toàn những hạn chế của cây giống nhân giống bằng các phương pháp truyền thống bởi cây giống được trẻ hóa, sinh trưởng, phát triển khỏe, năng suất cao, chất lượng và mang đầy đủ tính tốt từ giống nguyên bản. Mỗi năm, Cơ sở cây giống cấy mô HF của kỹ sư 9x Nguyễn Phượng Hằng cho ra đời hàng trăm ngàn cây giống cung cấp cho những nông trại trồng chuối xuất khẩu và bà con nông dân ở địa phương.

Sau thành công từ các giống chuối được thị trường đón nhận, hiện Cơ sở cây giống cấy mô HF cũng đang cung cấp những cây dứa cấy mô MD2 cho thị trường các tỉnh miền Tây như: Long An, Tiền Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng, Cần Thơ, Trà Vinh, Vĩnh Long… và các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên.

Dứa MD2 cấy mô được sản xuất từ cây mẹ ngoài đồng ruộng, qua quá trình chọn lọc và phục tráng trong phòng thí nghiệm loại bỏ hoàn toàn các tác nhân gây bệnh (nấm, khuẩn). Chính vì vậy, cây dứa có sức sống nội lực tốt hơn nhiều so với các giống nhân bằng chồi. Dứa MD2 nuôi cấy mô với ưu điểm tạo cây giống đồng đều về chất lượng, sạch bệnh, đúng mẫu mã cây mẹ là ưu thế lớn cho bà con định hướng trồng xuất khẩu sang các thị trường khó tính.

Không dừng lại đó, các giống khoai lang, khoai môn, gừng cũng được Cơ sở nghiên cứu thành công và sẽ sớm đưa ra thị trường trong thời gian tới. Chị Nguyễn Phượng Hằng– Chủ cơ sở cây giống cấy mô HF, Xã Long Hưng B, huyện Lấp Vò chia sẻ: “Trước giờ em làm trên chuối, bán về các vùng đông nam bộ. Hiện em đang sản xuất số lượng lớn cây dứa phục vụ các vùng trồng miền Tây. Hiện tại nghiên cứu thành công gừng, khoai môn,…để phục vụ sản xuất nông nghiệp ở vùng ĐBSCL mình; hướng thêm ra vùng Tây Nguyên. Đây là những nơi mà có thể sản xuất số lượng lớn để xuất khẩu”.

Sự nỗ lực, tâm huyết của cô kỹ sư trẻ hứa hẹn sẽ giải quyết được bài toán về giống cho nông dân để không còn tình trạng thoái hoá giống như hiện nay, hướng đến sản xuất nông nghiệp sạch và khoẻ ngay từ khâu giống, https://vigen.vn/ trước khi hoàn thiện quy trình để cho ra sản phẩm nông sản xuất khẩu./